इयत्ता 7वी विज्ञान SA-2 नमूना प्रश्नपत्रिका-1 (2025–2026)

संकलित मूल्यमापन – 2 (2025-2026)

LBA आधारित नमूना प्रश्नपत्रिका, उत्तरपत्रिका आणि तोंडी परीक्षा संच

इयत्ता: 7वी | विषय: विज्ञान (Sub-Science) | एकूण गुण: 40 | वेळ: 90 मिनिटे

इयत्ता 7 वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी संकलित मूल्यमापन – 2 (2025-2026) या LBA (Learning Outcomes Based Assessment) आधारित नमुना प्रश्नपत्रिका, उत्तरपत्रिका आणि तोंडी परीक्षा संच येथे उपलब्ध करून देण्यात येत आहे. हा संच कर्नाटक राज्य अभ्यासक्रमाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार तयार करण्यात आला असून विद्यार्थ्यांच्या विज्ञान विषयातील संकल्पनात्मक समज, प्रयोगशीलता, निरीक्षण कौशल्य आणि तर्कशक्ती यांचे सर्वंकष मूल्यमापन करण्यासाठी उपयुक्त ठरेल.

शैक्षणिक वर्ष 2025-2026 च्या द्वितीय सत्राच्या शेवटी घेण्यात येणारी संकलित मूल्यमापन – 2 परीक्षा ही विद्यार्थ्यांच्या वर्षभरातील अध्ययन निष्पत्तीचे परीक्षण करणारी महत्त्वाची परीक्षा आहे. विज्ञान (Sub-Science) विषयात विद्यार्थ्यांनी आत्मसात केलेल्या सिद्धांत, प्रयोग, दैनंदिन जीवनातील उपयोग आणि वैज्ञानिक दृष्टीकोन यांचे मूल्यमापन या परीक्षेद्वारे केले जाते. याच उद्देशाने हा LBA आधारित नमुना प्रश्नसंच तयार करण्यात आला आहे.

या संचामध्ये पुढील बाबींचा समावेश आहे –

• लेखी परीक्षा नमुना प्रश्नपत्रिका – 3 स्वतंत्र मॉडेल
• प्रत्येक प्रश्नपत्रिकेसाठी सविस्तर उत्तरपत्रिका / उत्तरसूची
• तोंडी परीक्षा संच (1 गुणांच्या प्रश्नांसह)

प्रत्येक नमुना प्रश्नपत्रिका अध्ययन निष्पत्ती लक्षात घेऊन तयार करण्यात आली आहे. प्रश्नांमध्ये वस्तुनिष्ठ प्रश्न, रिकाम्या जागा भरा, योग्य पर्याय निवडा, जुळवा, लघुउत्तरी प्रश्न, स्पष्टीकरणात्मक प्रश्न, कारणे द्या, फरक लिहा, प्रयोगाधारित प्रश्न इत्यादी विविध प्रकारांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या ज्ञान, समज, अनुप्रयोग, विश्लेषण आणि वैज्ञानिक विचारक्षमतेचे मूल्यमापन करता येईल.

ही नमुना प्रश्नपत्रिका विद्यार्थ्यांना परीक्षेची सखोल तयारी करण्यासाठी आणि वेळेचे योग्य नियोजन करण्यासाठी मार्गदर्शक ठरेल. शिक्षकांना प्रश्नरचना, मूल्यमापन निकष आणि उत्तरलेखन पद्धती निश्चित करताना या संचाचा उपयोग करता येईल.

विशेष सूचना: येथील सर्व प्रश्नपत्रिका व प्रश्न हे केवळ नमुना (Model) स्वरूपाचे आहेत. शिक्षकांनी आपल्या शाळेच्या गरजेनुसार, विद्यार्थ्यांच्या पातळीप्रमाणे किंवा अभ्यासक्रमातील बदलांनुसार कोणताही प्रश्न किंवा मजकूर आवश्यकतेनुसार बदलू शकतात.

विद्यार्थ्यांच्या वैज्ञानिक दृष्टीकोनाच्या विकासासाठी आणि गुणवत्तापूर्ण मूल्यमापनासाठी हा प्रश्नसंच निश्चितच उपयुक्त ठरेल, अशी अपेक्षा आहे.

---

नमूना प्रश्नपत्रिका

प्रश्न 1. योग्य पर्याय निवडून लिहा: (1 गुण x 6 प्रश्न = 6 गुण)

1. मानवी शरीरात रक्ताचे पंपिंग करणारे इंद्रिय कोणते?

• A) यकृत
• B) हृदय
• C) फुफ्फुस
• D) जठर

2. वनस्पतीच्या कोणत्या भागाद्वारे 'परागीभवन' (Pollination) होते?

• A) मूळ
• B) खोड
• C) फूल
• D) पान

3. गती (Speed) मोजण्याचे सूत्र कोणते?

• A) अंतर × वेळ
• B) अंतर ÷ वेळ
• C) वेळ ÷ अंतर
• D) अंतर + वेळ

4. विद्युत बल्बमध्ये कोणत्या धातूची तार (फिलामेंट) वापरली जाते?

• A) तांबे
• B) ॲल्युमिनियम
• C) टंगस्टन
• D) लोखंड

5. प्रकाश कोणत्या रेषेत प्रवास करतो?

• A) वक्र रेषेत
• B) सरळ रेषेत
• C) वाकड्या रेषेत
• D) वर्तुळाकार

6. 'विश्व जल दिन' (World Water Day) कधी साजरा करतात?

• A) 22 मार्च
• B) 22 एप्रिल
• C) 5 जून
• D) 14 नोव्हेंबर

प्रश्न 2. रिकाम्या जागा भरा: (1 गुण x 6 प्रश्न = 6 गुण)

• रक्तातील _______ पेशींमुळे रक्त गोठण्यास मदत होते. (लाल पेशी / रक्तबिंबिका)
• वाहनांमध्ये मागे पाहण्यासाठी _______ आरसा वापरतात. (अंतर्गोल / बहिर्गोल)
• जंगलांना निसर्गाचे _______ म्हणतात. (हिरवे फुफ्फुस / हृदय)
• सांडपाणी वाहून नेणाऱ्या पाईप्सच्या जाळ्याला _______ म्हणतात. (सेवर / टाकी)
• कांद्यामध्ये _______ पद्धतीने पुनरुत्पादन होते. (बियाणे / मुळे)
• वेळेचे मूलभूत एकक _______ आहे. (तास / सेकंद)

प्रश्न 3. खालील प्रश्नांची थोडक्यात (1-2 वाक्यात) उत्तरे लिहा: (2 गुण x 10 प्रश्न = 20 गुण)

• 'रक्ताभिसरण' म्हणजे काय?
• वनस्पतींमधील 'प्रकाष्ठ' (Xylem) या उतीचे कार्य काय आहे?
• 'एकलिंगी फूल' म्हणजे काय? एक उदाहरण द्या.
• बियांच्या प्रसाराची (Seed Dispersal) दोन माध्यमे लिहा (उदा. वारा).
• 'समान गती' (Uniform Motion) म्हणजे काय?
• विद्युत फ्युजचा (Fuse) उपयोग काय आहे?
  
• 'आभासी प्रतिमा' (Virtual Image) म्हणजे काय?
• अंतर्गोल आरशाचे दोन उपयोग सांगा.
• अन्नसाखळीचे (Food Chain) एक सोपे उदाहरण लिहा.
• 'सांडपाणी' (Sewage) म्हणजे काय?

प्रश्न 4. आकृती व दीर्घोत्तरी प्रश्न (8 गुण)

23. खालील चित्राचे निरीक्षण करा आणि प्रश्नांची उत्तरे द्या: (4 गुण x 2 प्रश्न = 8 गुण)

• चित्रातील प्रयोगात 'स्विच' (कळ) म्हणून कोणत्या वस्तूचा वापर केला आहे? (1 गुण)
• या जोडणीमध्ये बल्ब पेटेल का? (1 गुण)
• विद्युत घटामध्ये (Cell) किती टोके (Terminals) असतात? (1 गुण)
• विद्युत प्रवाहाचा कोणता परिणाम (Heating/Magnetic) इस्त्रीमध्ये वापरला जातो? (1 गुण)

24. थोडक्यात उत्तरे लिहा:

जंगलांचे कोणतेही चार उपयोग लिहा. (किंवा: जंगलतोडीचे परिणाम लिहा).

---

MODEL ANSWER SHEET

प्रश्न 1 (6 गुण)

1. B) हृदय
2. C) फूल
3. B) अंतर ÷ वेळ
4. C) टंगस्टन
5. B) सरळ रेषेत
6. A) 22 मार्च

प्रश्न 2 (6 गुण)

7. रक्तबिंबिका (Platelets)
8. बहिर्गोल (Convex)
9. हिरवे फुफ्फुस (Green Lungs)
10. सेवर (Sewer)
11. मुळे
12. सेकंद

प्रश्न 3 (20 गुण)

• 13. रक्ताभिसरण: रक्त शरीराच्या एका भागाकडून दुसऱ्या भागाकडे वाहून नेण्याच्या प्रक्रियेला रक्ताभिसरण म्हणतात.
• 14. प्रकाष्ठ (Xylem): वनस्पतींमध्ये मुळांपासून पानांपर्यंत पाणी आणि खनिजांचे वहन करणे.
• 15. एकलिंगी फूल: ज्या फुलात फक्त पुंकेसर किंवा फक्त स्त्रीकेसर असते. उदा. पपई / काकडी.
• 16. माध्यमे: वारा, पाणी, प्राणी (कोणतेही दोन).
• 17. समान गती: जेव्हा एखादी वस्तू समान वेळेत समान अंतर कापते, तेव्हा त्या गतीला समान गती म्हणतात.
• 18. फ्युज: विद्युत मंडळात जास्त विद्युत प्रवाह आल्यास ते खंडित करून उपकरणांचे रक्षण करणे.
• 19. आभासी प्रतिमा: जी प्रतिमा पडद्यावर मिळवता येत नाही, तिला आभासी प्रतिमा म्हणतात.
• 20. उपयोग: 1. दात तपासण्यासाठी डॉक्टर वापरतात. 2. बॅटरी/टॉर्च मध्ये वापरतात.
• 21. अन्नसाखळी: गवत → कीटक → बेडूक → साप (किंवा वनस्पती → हरिण → वाघ).
• 22. सांडपाणी: घरगुती, कारखाने किंवा इस्पितळातून बाहेर पडणारे अशुद्ध/दूषित पाणी म्हणजे सांडपाणी.

प्रश्न 4 (8 गुण)

• 23. चित्र निरीक्षण (विद्युत मंडल):
  A) चावी (Key) किंवा लोखंडी पट्टी.
  B) होय, जर जोडणी पूर्ण असेल तर बल्ब पेटेल.
  C) दोन (धन आणि ऋण).
  D) औष्णिक परिणाम (Heating Effect).
• 24. जंगलांचे उपयोग:
  1. ऑक्सिजन पुरवतात.
  2. प्राण्यांना निवारा देतात.
  3. औषधी वनस्पती मिळतात.
  4. पाऊस पडण्यास मदत करतात.
  5. जमिनीची धूप थांबवतात.

---

ORAL TEST (20 Questions)

सूचना: शिक्षकांनी विद्यार्थ्याला तोंडी विचारावे. (प्रत्येकी 1 गुण)

1. प्रश्न: मानवी शरीरात रक्त शुद्ध करण्याचे काम कोण करते?
   उत्तर: मूत्रपिंड (Kidney).
2. प्रश्न: हृदयाचे ठोके मोजण्यासाठी डॉक्टर काय वापरतात?
   उत्तर: स्टेथोस्कोप.
3. प्रश्न: रक्ताचा रंग लाल कशामुळे असतो?
   उत्तर: हिमोग्लोबिन.
4. प्रश्न: वनस्पती अन्न तयार करण्यासाठी काय वापरतात?
   उत्तर: सूर्यप्रकाश, पाणी, हवा.
5. प्रश्न: फुलाचे नर (Male) भाग कोणते?
   उत्तर: पुंकेसर.
6. प्रश्न: फळाच्या आत काय असते?
   उत्तर: बिया (Seeds).
7. प्रश्न: गतीचे मूलभूत एकक काय आहे?
   उत्तर: मीटर/सेकंद.
8. प्रश्न: वेळेचे मोजमाप कशाने करतात?
   उत्तर: घड्याळ.
9. प्रश्न: विद्युत सेलच्या धन टोकाला काय म्हणतात?
   उत्तर: पॉझिटिव्ह (+).
10. प्रश्न: चुंबक लोखंडाला काय करतो?
    उत्तर: आकर्षित करतो.
11. प्रश्न: प्रकाशाचे परावर्तन कशावरून होते?
    उत्तर: आरसा / गुळगुळीत पृष्ठभाग.
12. प्रश्न: गाडीच्या आरशात वस्तू कशी दिसते? (बहिर्गोल)
    उत्तर: लहान.
13. प्रश्न: इंद्रधनुष्यात किती रंग असतात?
    उत्तर: सात.
14. प्रश्न: विघटक (Decomposers) म्हणजे काय?
    उत्तर: मृत प्राण्यांचे विघटन करणारे सूक्ष्मजीव.
15. प्रश्न: जंगलात कोण राहतात?
    उत्तर: जंगली प्राणी / पक्षी.
16. प्रश्न: सांडपाणी कोठे नेले जाते?
    उत्तर: सांडपाणी प्रक्रिया केंद्रात / गटारात.
17. प्रश्न: दूषित पाण्यामुळे कोणता रोग होतो?
    उत्तर: कॉलरा / टायफॉइड.
18. प्रश्न: पाण्याचा मुख्य स्रोत कोणता?
    उत्तर: पाऊस.
19. प्रश्न: आरशाचे दोन प्रकार कोणते?
    उत्तर: सपाट आणि गोलाकार (अंतर्गोल/बहिर्गोल).
20. प्रश्न: विद्युत प्रवाहाचा शोध कोणी लावला?
    उत्तर: मायकल फॅराडे.

प्रश्नपत्रिकेची PDF लवकरच उपलब्ध होईल..

DOWNLOAD QUESTION PAPER DOWNLOAD ANSWER SHEET DOWNLOAD ORAL TEST